De geschiedenis van het kerstlied

21

It’s beginning to look a lot like Christmas… Als de eerste kerstliedjes op de radio komen dan weet je het: Kerst is nu echt dichtbij! Er is geen enkel ander seizoen waarvoor we speciale muziek maken. Zo bijzonder is dat! En een kerstlied is ook echt heel anders dan een gewoon lied. Maar waarom luisteren we in deze periode kerstliedjes? Hoe lang doen we dat al? Kortom: wat is de geschiedenis van de kerstmuziek? Ik zocht het voor je uit!

Voordat je verder leest…

Oké, voordat je verder leest, zet eerst even een mooi kerstmuziekje op. Deze playlist met klassieke kerstliederen op Spotify bijvoorbeeld. Of zet Sky Radio The Christmas Station op, dat kan ook. Het maakt niet uit waar je het vandaan haalt, maar dit blogje moet eigenlijk gelezen worden met kerstliederen op de achtergrond. Dan komt het verhaal nog veel beter aan, dat weet ik zeker! Muziek je aan? Dan gaan we beginnen…

Christmas carols

De eerste ‘kerstliederen’ werden duizenden jaren geleden voor het eerst hier in Europa gezongen. Je zag het misschien al aan de aanhalingstekens, je kon ze toen namelijk niet echt kerstliederen noemen. Het waren heidense liederen. Rond de kortste dag van het jaar – de winterzonnewende –  zongen mensen ze uit volle borst, terwijl ze dansten rond cirkels van stenen.

Het Engelse woord voor kerstlied ken je vast wel: christmas carol. Carol betekent eigenlijk ‘zingen en dansen in een kring’. Het komt van het Oud-Griekse woord ‘choros’, dat dezelfde betekenis heeft. Grappig toch? Deze ‘carols’ werden duizenden jaren geleden trouwens gedurende alle seizoenen gezongen. Maar de traditie om ze rond kerst te zingen, is de enige die de tands des tijds heeft doorstaan!

De eerste kerstliederen

Hele vroege Christenen namen de heidense viering van de winterzonnewende over en gaven mensen Christelijke liederen om te zingen, in plaats van de oorspronkelijke heidense stukken. In 129 kondigde een Romaanse bisschop aan dat het lied ‘Angel’s Hymn’ gezongen moest worden tijdens de kerstdienst in Rome. En ander oud Christelijk kerstlied werd in 760 geschreven voor de Grieks-Orthodoxe kerk. En dat was in feite het startschot: overal ter wereld werd nu kerstmuziek geschreven. Maar populair waren die kerstliederen totaal niet. Ze werden namelijk allemaal in het Latijn gezongen, en dat kon de gewone burger natuurlijk helemaal niet begrijpen.

Populaire kerstliederen in de 13e eeuw

Zo rond de Middeleeuwen hadden mensen weinig interesse in kerstmuziek. Ze hadden zelfs helemaal geen zin meer in het vieren van Kerst (say what!?). Dit veranderde gelukkig allemaal door Sint Franciscus van Assisi. Franciscus organiseerde vanaf 1223 in december speciale Kerst-toneelstukken. De acteurs in deze toneelstukken zongen liederen die het verhaal van Jezus en zijn familie vertelden.

Soms waren de refreinen in het Latijn, maar meestal werden de liederen in de taal gezongen die de toehoorders konden verstaan. Al snel werden deze kerstliederen populair in Frankrijk, Spanje, Duitsland en andere Europese landen. Overigens: deze eerste kerstnummers waren allesbehalve waarheidsgetrouw. Het kerstverhaal werd gebruikt als creatieve inspiratiebron, maar de toneelstukken en liederen waren vaak pure fantasie.

Fransiscus van Assisi

Wassailing

De ‘Christmas Carol’ dook voor het eerst in Engeland op in 1426. Kapelaan John Awdlay verspreidde in dat jaar een lijst met 20 ‘caroles of Christmas’, waarschijnlijk gezongen door een groep ‘wassailers‘ die van huis naar huis gingen. De Nederlandse vertaling van ‘wassailing’ is ‘drinkgelag’. En dat zegt genoeg toch? Wassailers gingen zingend van deur naar deur en boden daarbij een flinke slok drank aan, in ruil voor hun zegening (en soms cadeaus).

“Love and joy come to you,
And to you your wassail too;
And God bless you and send you
a Happy New Year.”

Kerstliederen werden verbannen

In de jaren 1640 kwamen de Puriteinen aan de macht in Engeland. En daarmee kwam accuut een einde aan het zingen van de verzonnen kerstliederen. Hetzelfde gold voor alle andere populaire kersttradities. Het werd gezien als heidens! Gelukkig overleefden de kerstliederen. Mensen bleven ze thuis, onder vrienden en familie, gewoon zingen en doorgeven aan hun kinderen. In het geheim.

Carol Singers tijdens het Dickens Festijn in Deventer

Boeken vol kerstmuziek

Pas in het Victoriaanse tijdperk (1837 tot 1901) werden de oude kerstliedjes op grote schaal herontdekt. Ze werden verzameld door William Sandys. In 1833 bracht hij het boek ‘Christmas Carols Ancient and Modern’ uit. In dit boek verschenen o.a. voor het eerst bekende kerstliedjes als ‘God Rest Ye Merry Gentlemen’ en ‘Hark! The Herald Angels Sing’. In de decennia daarna volgden nog veel meer kerstmuziekboeken. En zo wonnen de nummers aan populariteit. Steeds meer componisten en artiesten maakten nieuwe kerstmuziek. In de 20ste eeuw werden de liederen steeds minder religieus. And the rest… is history.

Wat zijn de oudste kerstliedjes die we kennen?

Twee van de oudste kerstliederen die we nu nog kennen zijn ‘Jesus refulsit omnium’ (waarschijnlijk heel slecht door mij vertaald als ‘Jezus verlicht ons allen’ – mijn Latijn is nogal roestig). Het muziekstuk stamt uit de 4e eeuw (ergens tussen 310 en 367). Het is een Latijnse, Christelijke hymne. Een ander eeuwenoud kerstnummer stamt uit de 12e eeuw. Het is een van oorsprong Frans nummer, dat nog steeds wordt gezongen.

Het lied heet in het Engels ‘The Friendly Beasts’. De moderne tekst is geschreven door Robert Davis. Het lied gaat over de dieren die aanwezig waren in de stal toen het kindje Jezus werd geboren. Hieronder vind je een hele moderne uitvoering van het muziekstuk. Mocht je nog meer willen lezen over oude kerstliedjes: hier vind je de 8 oudste kerstliederen op een rij.

Tot slot: nog een paar leuke feitjes over kerstmuziek

Om deze lange blog met zware, historische feiten af te sluiten met een vrolijke noot… heb ik nog een paar grappige facts & figures over kerstmuziek voor je. Wist je dat…

  • ‘Jingle Bells’ eigenlijk geen kerstlied, maar een Thanksgiving-lied is? Het is geschreven door James Lord Pierpont, een organist die het speelde tijdens een Thanksgiving-concert in een kerk. Het lied heette oorspronkelijk ‘The One Horse Open Sleigh’. Jingle Bells was trouwens ook het allereerste liedje dat vanuit de ruimte werd uitgezonden.
  • het best verkochte kerstlied allertijden ‘White Christmas’ gezongen door Bing Crosby is? Hoewel er geen betrouwbare verkoopgegevens zijn uit de tijd dat het is opgenomen, schatten onderzoekers van het Guinness Book of Records in dat het nummer meer dan 50 miljoen keer is verkocht.
  • ‘Hark! The Herald Angels Sing’ oorspronkelijk geen kerstlied was? Het is geschreven door Mendelssohn om Johan Gutenberg’s uitvinding te bejubelen: de boekdrukkkunst. De oorspronkelijke tekst was ‘Hark! how all the welkin rings / Glory to the King of Kings”. De tekst werd later veranderd door George Whitefield.
  • dat ook ‘Do you hear what I hear’ eigenlijk niet echt als kerstlied bedoeld was? Het is een ‘anti war song’ (anti oorlog lied) geschreven door Noel Regney en Gloria Shayne tijdens de Cubaanse rakettencrisis. Toen stond Amerika op het punt om in een nucleaire oorlog verwikkeld te raken.

Kerstmuziek: wat betekent het voor jou?

Heb je het helemaal tot hier gered? Wat goed van jou, haha! Dat was me een geschiedenislesje, of niet? Ik hoop dat je het interessant vond om te lezen. En dat je in de tussentijd – omdat je natuurlijk braaf in het begin kerstmuziek hebt opgezet – helemaal in de christmas spirit bent gekomen. Voor mij is het geen kerst zonder kerstmuziek. Als klein meisje heb ik jarenlang in koren gezongen. En natuurlijk stonden we met kerst op het podium. Vaak op kerstavond nog. Hele mooie herinneringen heb ik daar aan!

Mijn favoriete kerstlied om te zingen is ‘Hark! The Herald Angels Sing’, al haal ik de hoge noten nu niet meer zo makkelijk als vroeger, haha. Mijn favoriete kerstnummer om te luisteren is ‘Driving Home for Christmas’ van Chris Rea. Dat lied zet ik altijd op als ik verdrietig ben. Zo mooi! Ik ben erg benieuwd wat jouw favoriete kerstliederen zijn. En natuurlijk wat kerstmuziek voor jou betekent! Laat je het weten in een reactie hieronder? En als je meer wil lezen: alle andere blogs over (de geschiedenis van) kersttradities vind je hier.

Deel deze blog.

Over deze schrijver

Saskia de Laat is de enige, echte Christmaholic. Ze is gek op Kerst en alles wat ermee te maken heeft. Met veel plezier deelt ze hier iedere dag de leukste kerstideeën en tips. Volg Christmaholic ook op Instagram of op Facebook voor nóg meer kerstinspiratie.

Reageer!

wp-puzzle.com logo

21 reacties

  1. steef van Opzeeland op

    Mijn aller fijnste kerstlied is: Merry christmas verybody van Slade. Elk jaar op 5 december speel ik m zo vroeg mogelijk in de ochtend om de kerstperiode officieel te beginnen. Meestal staat de boom al en hangt het huis al vanaf vroeg in november al vol met kerst versiersels. Maar natuurlijk zijn er veel meer favorieten. Als klein mannetje met mijn moeder samen de boom optuigen, onder de mooie tonen van Weinachten mit Heintje( brengt nog steeds kippevel) En mijn moeder als groot Elvis fan draaide daarna meteen het kerstalbum van the King. Maar in de jaren tachtig had je maandbandjes . En daar kwam ook een kersteditie van uit. Die volgorde gaat nooit meer uit mijn hoofd, Ik begin na 2000 Miles van de Pretenders spontaan aan the beach boys’ little saint nick. Dus redelijk veel moderne classics. Maar de nieuwe kan ik ook goed luisteren. Nick en Simons santa’s party gaat ook best hard aan.

    • Mijn favoriete klassieke kerstliedje: transeamus. Heel mooi in de versie van Herman van Veen met Ton Koopman en een kinderkoor.

    • Oja, die van Slade en The Pretenders zijn ook een echte favorieten van mij! Mull of Kintyre van Paul McCartney is officieel geen kerstlied maar geeft me ook altijd kerstgevoel.

  2. door een blog van jou een paar jaar geleden ontdekte ik op Spotify kerstliedjes per genre. Zo luister ik momenteel naar Christmas Jass at the Coffee shop, ook Country Christmas en Acoustic Christmas zijn lijsten die ik erg veel speel, en een mooie afwisseling zijn van mijn eigen playlist.

  3. Driving home for christmas is zeker ook een favoriet voor mij, het liedje klinkt zo “vol” van kerst! Voor mij is er have yourself a merry little christmas als dierbaar lied, maar ook oh tannenbaum door vicky leandros is bijzonder voor me.

  4. Hoi Saskia, ja die kerst zender van skyradio staat hier al vaak aan. Terwijl ik mijn huis om tover in kerstsfeer. Mijn favoriete kerstnummers zijn o holy night en What child is this. Maar heb er nog veel meer. Love it!

  5. Hallo Saskia,
    Mijn echte favoriet is toch wel Last Christmas. Maar er zijn veel meer leuke nummers!
    Sky radio heb ik ook al veel aan staan op de Christmas station. Heerlijk! Daarmee komt het meteen goed met het kerstgevoel 🙂
    Groetjes Petra

  6. Mijn favo: because it’s Christmas van Barry Manilow…. Ook vooral als ik me wat verdrietig voel. Ik luister ook vaak naar sky radio, maar zet thuis de tv via you tube met een openhaard sfeerbeeld aan. Leuk de geschiedenislessen Saskia. Het begint nu al echt te kriebelen bij mij.

  7. White Christmas, Driving home for Christmas, Hearthe angels singing en ga zo maar door. Allemaal prachtig en soms emotioneel echte tranentrekkers. Maar wat mis zijn de “ouderwetse” kerstliederen zoals Nu zijt wellecomen, de herdertjes en ga maar weer. Toch ook allemaal stuk voor stuk prachtig?

  8. Muziek is inderdaad een enorme kersttrigger! Mijn favoriete cd is An Irish Christmas van Moya Brennan en dan met name het nummer Carol Of The Bells. Die begin ik al vrij vroeg te draaien. Dan heb ik al stiekem het kerstgevoel en wacht ik verder braaf tot ik los kan gaan met kerstversiering. Voorpret! Dan heb ik Bob Dylan met Christmas In The Heart met favoriet nummer Must Be Santa. Het klinkt alsof Bob een flinke kerstnacht heeft doorgehaald! Waar ik ook erg om kan gniffelen is Wondere Winter Liedjes van de Sprookjesboom (Efteling). Ja, eigenlijk voor kinderen. Hier is Sleetje Rijden erg leuk! Voor meer gitaarwerk is er Merry Axemas, A Guitar Christmas van Steve Vai.

  9. Marjolein Beurskens op

    Hoi! heerlijk al die bloggen met achtergrond informatie over alles wat met kerst te maken heeft. Het is een feest om te lezen! Je schrijft ze zo fijn, dat ik na het lezen van deze blog dacht, breng het in boekvorm uit. Lijkt me heerlijk om zo’n boek in de kast te hebben!!
    En mijn favoriete kerstliedje…dat zijn er zoveel!

  10. Wat leuk om te lezen, bedankt! Ik wist dat het een religieus verleden had, maar zo’n verre achtergrond had ik niet verwacht. Voor mij hoort kerstmuziek er echt bij vanaf oktober al wanneer het de eerste gure dag is. Toevallig zei ik gisteren tegen mijn moeder dat ik het zo jammer vind dat dat Top2000 café begint op 1e kerstdag. Iedereen die ik ken wil dat dan op tv zien (op de achtergrond weliswaar) in plaats van kerstmuziek, het is al jaren een trend. Ik snap niet dat je liever kijkt naar mensen in een café dan kerstmuziek hoort tijdens kerst. Velen zijn het niet met mij eens. Wat vind jij Saskia?

  11. Wat leuk dat je hier óók een stukje over schrijft. Ik ben zelf een gitariste en blêr er dan ook bij. Grappig om te lezen hoe het allemaal begonnen is. En dat sommige liedjes eigenlijk niet eens voor de kerst bedoeld waren, haha. Ik ben opgegroeid in een evangelische gemeente (kerk). De carols vind ik heel mooi, maar ook de gezellige white christmas en the most wonderful time of the year liedjes. Maar er is 1 lied wat ik altijd hard zet en dat is van Casting Crowns, I heard the bell on `Christmas day.
    https://youtu.be/M7670CXvPX0

  12. Hier hou ik van, die achtergrond verhalen. Super interessant! En ik vond deze blog helemaal niet te lang, je schrijft heel toegankelijk, ik las er als een speer doorheen!

  13. Sfeervol en gezelligheid in huis, dus draaien die nummers.
    Met kerstavond gaan wij altijd naar de nachtmis en dan zing ik heel graag mee.

  14. Ik vind kerstmuziek echt heerlijk. Ik luister het uiteraard om in de kerstsferen te komen maar ook gewoon in de zomer. Afgelopen zomer was ik bezig met een grote opdracht (werk) waar ik erg tegenop zag en een beetje gestrest van raakte. Ik heb mijn kerst-playlist aangezet en het was ineens allemaal een stuk leuker en minder stressvol werken. Mijn favorieten zijn “Driving Home For Christmas door Chris Rea” en “Have Yourself A Merry Little Christmas door Judy Garland” .

  15. Echt interessant om te lezen, ik heb hier zeker het een en ander van geleerd dingen ( feitjes) die ik absoluut niet wist, heel leuk ook, met plezier gelezen .
    Ik houd heel erg van Kerstliedjes, ‘Driving Home for Christmas ‘ is ook mijn favoriet, maar ik heb nog een aantal songs die ik erg mooi vind .
    Soms kun je heel erg melancholisch worden van een Christmas Song, er zitten dikwijls herinneringen aan een bepaald lied of een zin, tenminste zo ervaar ik het af en toe.
    ‘White Christmas’ van Bing Crosby is ook zo mooi en Silent Night vind ik ook prachtig, er zijn er zoveel.
    Groetjes Marijke.

  16. Je noemt Driving home van Chris Rea…..nou in december 2005 heb ik die alleen maar gedraaid en liters tranen gehuild. Was blijkbaar nodig en gaf ruimte want in januari 2006 kwam ik mijn lotje uit de loterij tegen.
    Het liedje brengt me, zeker als ik het de 1e keer weer op de radio hoor, even terug naar die periode.
    Nu luister ik thuis al weken de kerstcd’s van Pentatonix, een bijzondere a-capella groep met een geweldige beatboxer erin. Ze zingen de traditionele liedjes net ff anders….. ik word er instant happy van en lal en dans de kamer rond